NATURALNA POLSKA Świetokrzyskie zamki i pałace Zamki, pałace, dwory

Zamek Krzyżtopór w Ujeździe

To jeden z najbardziej niezwykłych zabytków w Polsce – potężna, zachowana w formie trwałej ruiny rezydencja typu palazzo in fortezza (pałac w fortecy) z pierwszej połowy XVII wieku.
Fundatorem był Krzysztof Ossoliński, wojewoda sandomierski, który wzniósł rezydencję w latach ok. 1627–1644.
Nazwa Krzyżtopór łączy symbol wiary (krzyż) z herbem rodowym Ossolińskich (topór).
Do czasu powstania Wersalu był to jeden z największych i najbardziej okazałych założeń pałacowo-fortecznych w Europie.

Zamek od wieków fascynuje badaczy i turystów swoją koncepcją architektoniczną oraz symboliką.
– 365 okien jak dni w zwykłym roku – a według legendy jedno dodatkowe otwierane w roku przestępnym
– 52 pokoje jak tygodnie w roku
– 12 wielkich sal jak miesiące
– 4 baszty jak pory roku.

Od magnackiego snu o potędze do monumentalnej ruiny. Niezwykła historia Zamku Krzyżtopór:
Wojewoda sandomierski Krzysztof Ossoliński nie budował zwykłego domu. Chciał stworzyć symbol potęgi swojego rodu i wiary katolickiej. Powstała potężna forteca z bastonami, eliptycznym dziedzińcem, marmurowymi żłobami dla koni i przepychem, który miał olśniewać króla oraz magnaterię. Problem w tym, że budowa pochłonęła gigantyczną fortunę, a sam fundator cieszył się swoim dziełem zaledwie przez rok – zmarł nagle w 1645 roku.
Krótko po ojcu, w 1649 roku, w bitwie pod Zborowem zginął jego jedyny syn, Krzysztof Baldwin Ossoliński. Rezydencja została bez męskiego potomka rodu, a zaledwie kilka lat później – w 1655 roku nadszedł potop szwedzki. Szwedzi zajęli twierdzę bez walki i doszczętnie ją ogołocili, wywożąc dzieła sztuki, księgozbiory i kosztowności.
Choć mury przetrwały, zamek nigdy już nie odzyskał dawnego blasku.
Przez kolejne dekady Krzyżtopór przechodził z rąk do rąk, m.in. Kalinowskich, Morsztynów, Paców, ale żaden z właścicieli nie był w stanie utrzymać tak ogromnego gmachu w dawnej świetności. Kropkę nad „i” postawiły burzliwe czasy konfederacji barskiej w drugiej połowie XVIII wieku. Zamek stał się punktem oporu konfederatów, został zdobyty i poważnie zniszczony przez wojska rosyjskie w 1770 roku. Opuszczony, przez kolejne stulecia niszczał, stając się źródłem budulca dla okolicy i natchnieniem dla romantycznych podróżników.
Dziś Krzyżtopór nie ma dachów ani złoconych komnat, ale wciąż robi wrażenie.
Jako zabezpieczona trwała ruina i Pomnik Historii.

Loading

Podobne posty