Cukrownia Żnin to absolutny majstersztyk, jeśli chodzi o rewitalizację obiektów pofabrycznych w Polsce. Stara, XIX-wieczna fabryka cukru na Pałukach została przekształcona przez grupę Arche w gigantyczny, industrialny kompleks hotelowo-rekreacyjny położony tuż nad Jeziorem Żnińskim Dużym.
To nie jest zwykły hotel to dosłownie samowystarczalny, industrialny mikroswiat.
Cukrownia Żnin to była gigantyczna fabryka i napęd gospodarczy dla całego regionu Pałuk przez ponad wiek.
Fabryka powstała pod koniec XIX wieku (w 1894 roku), kiedy Żnin znajdował się pod zaborami. Budowę zainicjowało towarzystwo akcyjne skupiające niemieckich inwestorów oraz okolicznych ziemian. Żnin i żyzne gleby Pałuk idealnie nadawały się do uprawy buraka cukrowego, a samo miasto miało świetny dostęp do wody (Jezioro Żnińskie), co przy produkcji cukru było kluczowe.
Kolos przemysłowy posiadał własną kolejkę – Żnińską Kolej Wąskotorową, która zwoziła tysiące ton buraków cukrowych z okolicznych pól.
W sezonie jesiennym wagoniki ciągnięte przez parowozy kursowały non stop, zwożąc surowiec z całego powiatu bezpośrednio na plac fabryczny. Cukrownia nie pracowała w jednakowym tempie przez cały rok, najważniejszy czas przypadał na okres od października do stycznia/lutego wtedy to trwała „kampania cukrownicza”, zakład pracował w trybie ciągłym 24/7 na 3 zmiany. W czasie kampanii nad Żninem unosił się charakterystyczny słodkawy zapach gotowanych buraków i pędzonych kwasów, a kominy dymiły bez przerwy. Praca była ciężka, w wysokiej temperaturze i ogromnym hałasie pracujących maszyn parowych, turbin i wirówek.
Zakład zatrudniał na stałe kilkaset osób, ale w sezonie liczba ta gwałtownie rosła o pracowników sezonowych. Dla Żnina była to „żywicielka”, całe pokolenia i rodziny pracowały właśnie tam.
Po II wojnie światowej fabryka została unowocześniona i znacząco rozbudowana. W latach 60. i 70. XX wieku Cukrownia Żnin była jednym z najbardziej wydajnych zakładów przemysłu spożywczego w regionie. Posiadała własne zakłady naprawcze, zaplecze socjalne, a nawet zakładowe osiedle mieszkaniowe dla pracowników.
Upadek nadszedł w wyniku restrukturyzacji polskiego przemysłu cukrowniczego i wprowadzenia unijnych kwot cukrowych.
Ostatnia kampania cukrownicza odbyła się w sezonie 2003/2004.
W 2004 roku fabrykę oficjalnie zamknięto po 110 latach ciągłej pracy. Po zamknięciu ogromny teren niszczał przez kilkanaście lat i groziła mu całkowita dewastacja, dopóki nie przejęto go pod rewitalizację. Co ciekawe, dawni pracownicy cukrowni bardzo pomogli przy późniejszym przekształcaniu obiektu w hotel, to oni pomagali opisać dawne maszyny i odtworzyć historyczny układ taśmociągów i instalacji!
